NJE HYRJE NE MEKANIKEN NJUTONIANE nga Edward Kluk Dickinson State University, Dickinson ND

  

           Nevoja e eksperimenteve te thjeshta dhe kuantitative ne mesimdhenien e hyrjes ne fizike eshte shume e njohur. Duke perdorur efekte zanore, fotografi, etj. ne mund t'i ndihmojme shume nxenesit per te kuptuar ligjet baze te fizikes. Megjithate, ka dy probleme qe lidhen me perdorimin e eksperimenteve te tilla. Pajisjet per keto eksperimente jane relativisht te kushtueshme, dhe pregatitja e eksperimenteve te merr shume kohe. Nje software per simulimin e eksperimenteve laboratorike nuk eshte edhe ai me i lire dhe zakonisht eshte me i orientuar drejt aplikimeve sesa drejt studimit te ligjeve baze.

          Duke pare dinamiken e appleteve (Ky applet gjendet ne Internet ne JavaMachine) kushdo kupton mundesine e tyre te madhe si simulues i hyrjes ne eksperimente laboratorike te fizikes. Avantazhi i tyre i madh eshte mundesi e perdorimit te tyre nepermjet Internetit me brauzerat Netscape 2.0 (ose me i larte) dhe Microsoft Internet Explorer 3.0 te instaluar ne nje platforme te afte sic jane ato te ngjshme me Windows 95. Brauzerat Netscape jane pa pagese per institucionet edukative dhe Internet Explorer eshte falas per kedo. Sot mund te gjenden me lehte neper shkolla, kolegje e shkolla te larta kompjutera shume te mire te lidhura ne Internet se sa pajisje shume te mira ne laboratoret e Fizikes.Ne fakt appletet mund te instalohen dhe perdoren lokalisht, pa patur lidhjen me Internet, dhe kjo e bene me te lire perdorimin e tyre.
           Pas krijimit te dy simulimeve te tilla per eksperimente ne Mekanike, une konkludova qe ato mund te punojne mire edhe si nje mbeshteje per kurs Web-i te hyrjes ne mekanike. Keshtuqe fillova ta zhvilloj nje kurs te tille, i cili shpresoj se do te jet me i kompletuar me vone. Ne kete kurs une u perpoqa te theksoj nje bazim eksperimental te Mekanikes Njutoniane dhe relacionet e saj me matematiken, e cila eshte e vetmja e afte per pershkrimin sasior te ligjeve te natyres. Jemi perpjekur qe niveli te jete sa me i thjeshte qe te jete e mundur. Matematika qe perdoret nuk shkon tej asaj qe perdoret ne shkolla te mesme. Per fat te keq kuptimi i ligjeve te Newtonit nuk eshte i mundur pa te pakten llogaritjet e shpikura nga vete Newtoni. Keto llogaritje do te zg\hvillohen dhe zbatohen gjate ketij kursi. Keshtu, ky kurs nuk eshte i dedikuar per njerez qe duan te memorizojne pak fizike per te kaluar testet standarte dhe mandej ta harrojne ate, por per ata qe duan me te vertete ta kuptojne mekaniken Njutoniane. Nxenesit duhet te kryejne te gjitha simulimet e eksperimenteve te sugjeruara dhe te bejne analizen matematike elementare te rezultateve te "experimentit" te tyre. Kjo analize duhet te coje ne formulimet matematike te ligjeve te fizikes. Nuk do kishte shume kuptim te levizet ne nje seksion tjeter pa kuptuar per cfare eshte nje seksion i rradhes. Ligjet fizike dhe parimet jane shume te pavarur dhe shume shpesh ato duhet te futen ne nje renditje te caktuar. E gjitha kerkon nga nxenesit autodisipline dhe pune me ngulm.
          Ata qe shpjegojne kurset e hyrjes ne fizike mund te gjejne gjithashtu elemente interesante te ketij kursi. Appletet e perdorura ketu jane te afte te simulojne shume eksperimente te tjera qe nuk jane pershkruar ne kete kurs por mund te jene me interes ne kurse te tjera. Por ato kane shume kufizime. Psh. , asnje prej tyre nuk ju lejon t'i ndryshoni kushtet fillestare per nje levizje te simuluar ne menyre te vazhduar. Domethene ato lejojne vetem nje numer te kufizuar zgjedhjesh. Ky kufizim e mban kodin e appletit relativisht te thjeshte. Me shume per sjelljen per nje applet te vecante mund te gjeni ne secilen nga pjeset e kursit per kete applet.
           Per arsye te kufizimeve te HTML, formulat matematike jane shtypur shpesh jo ne forme krejt standarte. Psh, nuk eshte e mundur te perdorej forma standarte e rrenjes katrore ose thyesa per pjestimine. Keshtu, ato jane zevendesuar respektivisht me ngritjen ne fuqine ½ dhe me vijen e pjerur. Nese keni probleme me ndonje formule, ju lutemi rishkruajeni ate ne formen standarte ne nje cope leter.
           Ne fazen aktuale te zhvillimit te ketij kursi ai mund te perdoret si nje material suplementar i kurseve te rregullt te mekanikes. Kur te jete me i plote ky kurs, do te jete e mundur te mesohen bazat e mekanikes Njutoniane prej tij pa ndonje ndihme tjeter.
           Ky material ne variantin shqip mund te download-ohet si njeskedar i zipuar dhe te perdoret used (teorikisht) ne cdo platforme me nje brauzer qe eshte i afte te manipuloje appletet. Por lidhur me appletet  ato jane testuar dhe ka dale qe punojne ne rregull  ne Windows 95 and Windows NT me Netscape dhe Internet Explorer 3.0. Testet ne Unix dhane rezultate negative. Ne Macintosh ato nuk jane testuar. Per ta provuar beni ekstract te skedarit zip ne nje direktori te vecante, dhe hapni skedarin m_cont_h1.html ne brauzerin tuaj.